Cruquiusbrug: verlichting met oog voor vleermuizen, veiligheid en de omgeving

Voor opdrachtgever Vialis werkte LICHTNL aan het verlichtingsontwerp voor de Cruquiusbrug. De vraag was helder: ontwerp leuningverlichting waarmee een minimale verticale verlichtingssterkte van Ev,min 1 lux wordt behaald. Een praktische eis, maar op deze locatie zat er een stevige ecologische laag onder. Uit flora- en faunaonderzoek bleek namelijk dat de Ringvaart en de oevers rond de Cruquiusbrug een belangrijke vliegroute vormen voor vleermuizen, waaronder de meervleermuis en watervleermuis. In het onderzoek wordt de Ringvaart zelfs benoemd als essentiële vliegroute voor deze soorten.

Veilig voor mensen, rustig voor dieren

Bij openbare ruimte denken we vaak als eerste aan sociale veiligheid, oriëntatie en comfort. Terecht. Zeker op en rond een fietsbrug en onderdoorgang wil je dat gebruikers zich veilig voelen en goed zicht hebben. Maar bij de Cruquiusbrug moest dat hand in hand gaan met het beperken van lichtverstoring voor dieren.

Vleermuizen gebruiken donkere structuren in het landschap om zich te verplaatsen. Watergangen, oevers en lijnvormige beplanting helpen hen bij het navigeren. Te veel licht, verkeerd gericht licht of een hoog aandeel blauw licht kan zo’n route verstoren. En dat is precies wat je hier niet wilt. De Ringvaart is geen achtergronddecor, maar onderdeel van het leefgebied.

Daarom is het ontwerp opgebouwd rond een duidelijke gedachte: licht waar het nodig is, rust waar het kan. Recht voor z’n raap, maar technisch wel goed doordacht.

2200K: warm licht met minimaal blauwaandeel

Alle toegepaste armaturen zijn berekend met een kleurtemperatuur van 2200K. Dat is bewust gekozen. Deze warme kleurtemperatuur heeft een minimaal blauwaandeel in het spectrum. Juist dat blauwe aandeel is relevant, omdat veel dieren, waaronder vleermuizen en insecten, daar gevoelig op kunnen reageren.

Met 2200K blijft het lichtbeeld bruikbaar voor mensen, terwijl de impact op de omgeving zo veel mogelijk wordt beperkt. Dat maakt de oplossing passend voor een plek waar openbare veiligheid en ecologie elkaar raken. Geen harde bak licht over de omgeving, maar gecontroleerde verlichting die doet wat nodig is.

Bewust. Onze standaard.

Vlakstralende armaturen: geen licht boven de 90 graden

Naast de warme kleurtemperatuur is ook de lichtverdeling belangrijk. De armaturen zijn vlakstralend uitgevoerd. Dat betekent dat er geen licht boven de 90 graden wordt uitgestraald. Licht wordt dus niet onnodig omhoog of richting de omgeving gestuurd.

Dat is belangrijk voor het beperken van lichthinder en verstoring. Zeker bij watergangen en oevers wil je voorkomen dat licht zich verspreidt naar plekken waar dieren zich verplaatsen, foerageren of rust zoeken. Door de armaturen laag te monteren en scherp te richten, blijft het lichtbeeld compact en gecontroleerd.

Deze aanpak sluit aan op de uitgangspunten uit het ecologisch onderzoek. Daarin wordt benoemd dat kunstmatige verlichting van de onderdoorgang in de actieve periode van vleermuizen moet worden voorkomen of sterk beperkt, en dat goed lichtbeheer nodig is om verstoring van vlieg- en foerageerroutes te voorkomen.

De toegepaste armaturen

Voor dit project zijn in totaal 67 ewo ID-armaturen toegepast:

11 ewo ID-armaturen zijn verwerkt in een opbouwprofiel, gemaakt door Lens. Dit profiel is tegen het plafond van de tunnel gemonteerd. Daarmee ontstaat een nette, robuuste oplossing die past bij de infrastructuur en weinig ruimte inneemt.

Daarnaast zijn 56 ewo ID-armaturen geïntegreerd in de handrail van de fietsbrug. Door de verlichting laag in de handrail te plaatsen, blijft het licht dicht bij het vlak waar het nodig is. Dat helpt om de route voor fietsers en voetgangers goed leesbaar te maken, zonder onnodige uitstraling naar de omgeving.

Om de gevraagde Ev,min 1 lux te behalen, is een extra verlichtingslijn aan het brugdek toegevoegd. Hierin zijn dezelfde armaturen toegepast, maar met een andere optiek. Zo kon de verticale verlichtingssterkte worden opgeschaald naar het gewenste niveau, zonder de uitgangspunten voor lichthinder en ecologie los te laten.

24 uur per dag aan, dus elk detail telt

Bijzonder aan deze installatie is dat de verlichting 24 uur per dag blijft branden. Dat maakt het ontwerp extra kritisch. Als verlichting dag en nacht aanwezig is, moet je zeker weten dat de optiek, kleurtemperatuur, montagehoogte en richting kloppen.

Door te kiezen voor laag gemonteerde, vlakstralende armaturen met 2200K wordt de uitstraling naar de omgeving beperkt. Daarmee wordt voorkomen dat er lichthinder ontstaat.

Oftewel: de oplossing is niet alleen ontworpen om de gevraagde lichtprestatie te halen, maar ook om netjes binnen de kaders voor lichthinder te blijven. Precies het soort ontwerp waar techniek en verantwoordelijkheid elkaar vinden.

Rekening houden met vliegroutes

Het ecologisch onderzoek rond de Cruquiusbrug laat zien dat de omgeving wordt gebruikt door verschillende vleermuissoorten. De Ringvaart en haar oevers zijn daarbij van groot belang. Vooral voor de meervleermuis en watervleermuis is de route onder en langs de brug relevant. Het onderzoek adviseert daarom om de onderdoorgang beschikbaar te houden en lichtverstoring in de actieve periode van vleermuizen te voorkomen.

Voor LICHTNL betekent dat: niet alleen rekenen aan luxwaarden, maar ook begrijpen wat licht doet in de omgeving. Waar valt het licht? Waar valt het juist niet? Wat gebeurt er op ooghoogte, op het wateroppervlak, langs de oever en onder het brugdek? Dat zijn de vragen die het verschil maken.

Bij de Cruquiusbrug is gekozen voor een oplossing die de menselijke route ondersteunt, zonder de natuurlijke route onnodig te belasten. Dat is geen compromis, dat is goed ontwerpen.

Openbare ruimte vraagt om slimme keuzes

De Cruquiusbrug valt binnen het segment Openbare Ruimte. Daar draait verlichting om meer dan zicht alleen. Het gaat om toegankelijkheid, veiligheid, sfeer, beheer en bewust energiegebruik. Maar steeds vaker hoort daar ook natuurinclusief denken bij.

Zeker bij bruggen, tunnels, parken, pleinen en watergangen is het belangrijk om verlichting zorgvuldig af te stemmen op de omgeving. Niet elk gebied vraagt om meer licht. Vaak vraagt het juist om beter gericht licht. Om de juiste kleurtemperatuur. Om armaturen die hun werk doen zonder de omgeving mee te nemen in het lichtbeeld.

De Cruquiusbrug laat zien dat dit kan. Met een helder ontwerp, de juiste techniek en aandacht voor wat er ’s nachts allemaal leeft en beweegt.

LICHTNL: bewust ontwerpen, sterk uitvoeren

Voor LICHTNL is dit precies het soort project waarin alles samenkomt: techniek, omgeving, veiligheid en verantwoordelijkheid. We helpen opdrachtgevers niet alleen met het halen van een lichttechnische eis, maar ook met het maken van keuzes die passen bij de plek.

Bij de Cruquiusbrug betekende dat: een ontwerp met 2200K, vlakstralende armaturen, lage montage, gecontroleerde optiek en een aanvullende verlichtingslijn om de gevraagde Ev,min 1 lux te behalen. Veilig voor gebruikers. Zorgvuldig richting dieren. En strak uitgevoerd in de openbare ruimte.

Want goede verlichting schreeuwt niet om aandacht. Die doet precies wat nodig is.

Bewust. Onze standaard.